Το ρύζι αποτελεί βασικό διατροφικό προϊόν για μεγάλο μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού και καταναλώνεται καθημερινά σε εκατομμύρια νοικοκυριά. Ωστόσο η ευρεία κατανάλωσή του, σε συνδυασμό με τη δυνατότητά του να απορροφά βαρέα μέταλλα από το έδαφος και το αρδευτικό νερό, το καθιστά τρόφιμο αυξημένου ενδιαφέροντος από πλευράς χημικών κινδύνων. Η παρουσία καδμίου στο ρύζι δεν είναι σπάνιο φαινόμενο σε περιοχές με επιβαρυμένα εδάφη και, όταν τα επίπεδα υπερβαίνουν τα θεσμοθετημένα όρια, ενεργοποιούνται διαδικασίες ανάκλησης λόγω πιθανών επιπτώσεων στη δημόσια υγεία. Σε αυτό το πλαίσιο ανακοινώθηκε η ανάκληση συγκεκριμένης παρτίδας προσυσκευασμένου Ιταλικού ρυζιού Acquerello.
Η Acquerello είναι ιταλική μάρκα ρυζιού υψηλής ποιότητας που παράγεται από την εταιρεία Tenuta Colombara στην περιοχή Βερτσέλλι του Πιεμόντε, γνωστή για την καλλιέργεια ρυζιού ποικιλίας Carnaroli. Η επιχείρηση δραστηριοποιείται στον τομέα της καλλιέργειας, επεξεργασίας και ωρίμανσης ρυζιού, εφαρμόζοντας παραδοσιακές και σύγχρονες μεθόδους παραγωγής με έμφαση στη γαστρονομική χρήση, ιδίως για ριζότο.
Το Κέντρο Ασφάλειας Τροφίμων (Centre for Food Safety – CFS) του Τμήματος Υγιεινής Τροφίμων και Περιβαλλοντικής Υγιεινής του Χονγκ Κονγκ, ανακοίνωσε την ανάκληση συγκεκριμένης παρτίδας προσυσκευασμένου ρυζιού με την εμπορική ονομασία Acquerello, προέλευσης Ιταλίας, καθαρού βάρους 500 γραμμαρίων και ημερομηνία ανάλωσης έως 17 Φεβρουαρίου 2032. Το προϊόν εισήχθη από την εταιρεία Bright View Trading HK Limited. Η απόφαση ελήφθη μετά από εργαστηριακό έλεγχο στο επίπεδο εισαγωγής, στο πλαίσιο του προγράμματος τακτικής επιτήρησης τροφίμων, κατά τον οποίο ανιχνεύθηκε κάδμιο σε συγκέντρωση 0,24 ppm, τιμή που υπερβαίνει το νόμιμο όριο των 0,2 ppm. Σύμφωνα με τους Κανονισμούς περί Νοθείας Τροφίμων του Χονγκ Κονγκ οποιοδήποτε πρόσωπο που πωλεί τρόφιμα με μεταλλική μόλυνση που υπερβαίνει το νόμιμο όριο υπόκειται σε περίπτωση καταδίκης σε πρόστιμο 50.000 δολαρίων και φυλάκιση έξι μηνών. Το προϊόν ACQUERELLO ρύζι Carnaroli 1 kg και άλλες παραλλαγές του ρυζιού Acquerello Carnaroli διατίθενται προς πώληση και στην Ελλάδα.
Η υψηλή πρόσληψη καδμίου από τον άνθρωπο μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ασθένειες όπως η νόσος Itai-Itai , ο καρκίνος του πνεύμονα, η νεφρική δυσλειτουργία, οι καρδιακές παθήσεις και η νόσος Alzheimer. Εξαιτίας αυτού, το κάδμιο έχει ταξινομηθεί ως καρκινογόνος παράγοντας ομάδας Ι για τον άνθρωπο από τον Διεθνή Οργανισμό Έρευνας για τον Καρκίνο και η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων EFSA, έχει καθορίσει ανεκτή εβδομαδιαία πρόσληψη για το κάδμιο στα 2,5 μg ανά κιλό σωματικού βάρους, στοιχείο που χρησιμοποιείται ως βάση για την εκτίμηση κινδύνου. Να σημειωθεί ότι το κάδμιο συσσωρεύεται στον οργανισμό, κυρίως στους νεφρούς, με μεγάλο βιολογικό χρόνο ημιζωής που μπορεί να ξεπερνά τα 10–30 έτη.
Είναι εδνεικτικό ότι οι τοξικές και πιθανώς καρκινογόνες ιδιότητές του, έχουν γίνει αντικείμενο έντονου προβληματισμού στη Γαλλία, καθώς οι γιατροί προειδοποιούν για επίπεδα έκθεσης του πληθυσμού που θεωρούνται πλέον ανησυχητικά – ιδιαίτερα στα παιδιά. Ειδικοί εφιστούν την προσοχή στον πιθανό συσχετισμό του με την εκρηκτική αύξηση των κρουσμάτων καρκίνου του παγκρέατος.
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τα ανώτατα επιτρεπτά επίπεδα καδμίου στα τρόφιμα ρυθμίζονται από τον Κανονισμό (ΕΚ) 1881/2006, όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει, ο οποίος καθορίζει ειδικά όρια για το ρύζι και τα προϊόντα του. Για το λευκό ρύζι το μέγιστο επίπεδο είναι 0,20 mg/kg, ενώ για το αναποφλοίωτο ή ολικής άλεσης ισχύουν διαφοροποιήσεις. Η συμμόρφωση ελέγχεται μέσω επίσημων δειγματοληψιών, σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2017/625 για τους επίσημους ελέγχους στην αγροδιατροφική αλυσίδα. Σε περίπτωση υπέρβασης, ενεργοποιούνται διαδικασίες ανάκλησης και κοινοποίησης μέσω του Συστήματος Έγκαιρης Προειδοποίησης για Τρόφιμα και Ζωοτροφές (RASFF).
Για τη βιομηχανία ρυζιού, η υπέρβαση καδμίου αναδεικνύει κρίσιμα σημεία ελέγχου στην πρωτογενή παραγωγή και στη διαχείριση προμηθευτών. Η συστηματική χαρτογράφηση κινδύνου εδαφών, η επιλογή καλλιεργητικών περιοχών με χαμηλό ιστορικό επιβάρυνσης, η εφαρμογή ορθών γεωργικών πρακτικών και η περιοδική ανάλυση βαρέων μετάλλων σε πρώτες ύλες αποτελούν βασικά μέτρα πρόληψης. Στο επίπεδο μεταποίησης και τυποποίησης, τα συστήματα αυτοελέγχου βάσει HACCP οφείλουν να ενσωματώνουν κριτήρια χημικών κινδύνων, με τεκμηριωμένα όρια αποδοχής και σαφείς διαδικασίες απόρριψης παρτίδων. Η ενισχυμένη δειγματοληψία σε παρτίδες υψηλού κινδύνου και η συμβατική απαίτηση συμμόρφωσης από προμηθευτές μειώνουν την πιθανότητα κυκλοφορίας μη συμμορφούμενων προϊόντων.
Οι καταναλωτές που έχουν προμηθευτεί την συγκεκριμένη παρτίδα κλήθηκαν να μην την καταναλώσουν. Σε περίπτωση συστηματικής κατανάλωσης ρυζιού με αυξημένα επίπεδα καδμίου, ο κίνδυνος αφορά κυρίως τη χρόνια έκθεση και όχι την οξεία τοξικότητα από μεμονωμένο γεύμα. Άτομα με προϋπάρχουσα νεφρική νόσο, έγκυες και παιδιά αποτελούν ευάλωτες ομάδες και θα πρέπει να αποφεύγουν την κατανάλωση προϊόντων που εμπλέκονται σε σχετικές ανακλήσεις. Η υπόθεση τελεί υπό διερεύνηση και οι αρμόδιες αρχές έχουν ενημερώσει τις ιταλικές αρχές και τους εμπλεκόμενους οικονομικούς φορείς, με στόχο την ιχνηλάτηση της πηγής επιμόλυνσης και την αποτροπή επανάληψης παρόμοιου περιστατικού.
